Işık niçin gereklidir? (Ve ben neden sabahları bunu özellikle acı şekilde hatırlıyorum?)
İzmir’de yaşıyorum. Bu cümleyi söyleyince insanların aklına hemen deniz, güneş, sahil falan geliyor ama benim günlük hayatım biraz daha “güneş var ama ben yine de karanlıkta kalmayı başarıyorum” temalı. Çünkü mesele sadece ışığın varlığı değil; insanın o ışığı doğru zamanda doğru yerde kullanabilmesi.
Geçen sabah mesela… Alarm çaldı, gözlerimi açtım ama sanki göz kapaklarım değil de belediye kepenkleri inmiş. O an iç sesim şunu dedi:
“Bugün de ışık niçin gereklidir? sorusunu bizzat deneyimleyeceğiz.”
Ve evet, deneyimledik.
Işık sadece görmek için mi var? Yoksa hayatı yanlış yapmamak için mi?
Çoğu insan “ışık = görme” diye düşünüyor. Teknik olarak doğru. Ama ben artık bunun biraz daha derin bir şey olduğunu düşünüyorum. Mesela İzmir’de sabah 07.30’da uyanıp perdeyi açtığımda gelen ışık sadece odayı aydınlatmıyor, aynı zamanda hayatımı sorgulatıyor.
Bir sabah mutfağa girdim. Kahve yapacağım. Ama ışık yok. Telefonun feneriyle kahve koymaya çalışıyorum. O an iç sesim:
— “Kardeşim sen bilim insanı mısın yoksa korsan mı?”
İşte o an anladım: Işık niçin gereklidir? sorusu sadece fizik değil, aynı zamanda hayatta kalma becerisi.
Çünkü ışık yoksa:
Kahveye tuz koyarsın (denedim, önermem)
Çorabı ters giyersin (bunu da denedim, yine önermem)
Ve en kötüsü, “ben bugün iyiyim” sanırsın ama aslında değilsindir
İzmir güneşi ve insanın kandırılma seviyesi
İzmir’de ışık ayrı bir karakter. Sabah “ben geldim” diye bağırıyor, öğlen “yanıyorsun farkında değilsin” diye uyarıyor, akşam da “hadi yine iyisin” deyip gidiyor.
Ama garip olan şu: bu kadar ışığın içinde bile insan bazen kendi içini karanlıkta bırakabiliyor.
Geçen gün arkadaşımla Kordon’da oturuyoruz. Güneş tepede, deniz parlıyor, martılar sanki influencer gibi poz veriyor. Arkadaşım dedi ki:
— “Hayat çok güzel ya.”
Ben de dedim ki:
— “Evet ama telefonum %3.”
İşte o an fark ettim: Işık niçin gereklidir? sorusunun bir cevabı da şu olabilir: insanın dikkatini hayata geri getirmek.
Işığın olmadığı anlarda insanın gerçek yüzü
Evde elektrikler kesildiğinde herkes bir anda felsefeci olur. Normalde kimse mum yakmaz ama elektrik gidince “romantik akşam” başlar.
Benim evde elektrik kesildiğinde yaşananlar:
1. İlk 2 dakika: “Sorun yok ya, telefon ışığı var.”
2. 5. dakika: “Telefonum %80’den %60’a düştü…”
3. 10. dakika: “Ben neden bu kadar bağımlıyım?”
4. 15. dakika: Derin düşünce modu: “Işık niçin gereklidir?”
O anda mutfaktan ses gelir:
— “Oğlum buzdolabı açık kaldı mı?”
Ve işte o an ışığın sadece görme değil, panik yönetme aracı olduğunu anlıyorum.
İç sesimle ışık tartışması
Bazen kendi iç sesimle ciddi tartışmalar yapıyorum. Özellikle karanlık ortamlarda.
Ben:
— “Işık olmasa da olur ya, insan alışır.”
İç ses:
— “Evet, mağarada yaşayanlar da alışmıştı, çok başarılı bir yaşam standardıydı.”
Ben:
— “Abartma ya.”
İç ses:
— “Işık niçin gereklidir? sorusunu şu an kelimenin tam anlamıyla yaşıyorsun.”
Haklı olduğu için sinir oluyorum.
Işık ve günlük hayat kazaları
Bir gün gece yarısı mutfağa su içmeye gittim. Işık açmadan çünkü “ben artık yetişkinim, karanlıkta da yaşarım” kafası.
Sonuç:
Buzdolabına çarptım
Sandalyeye özür diledim
Ve yerde duran terliğe basıp ayağımı döndürdüm
O an dedim ki:
“Bu sadece su içme eylemi değildi… bu bir hayatta kalma testiymiş.”
Ve tekrar sordum: Işık niçin gereklidir?
Cevap çok netti: İnsanların mobilyalarla savaşmaması için.
Romantik ışık algısı vs gerçek hayat
Filmlerde ışık hep romantik bir şeydir. Mum ışığı, loş ortam, hafif müzik…
Gerçekte ise:
Mum: yangın tehlikesi
Loş ortam: telefonu bulamama krizi
Hafif müzik: Spotify reklamı
Bir keresinde “romantik akşam” yapmaya çalıştım. Mum yaktım, ışıkları kapattım. 10 dakika sonra:
— “Bu dumandan dolayı ölecek miyiz?”
diye düşündük. Romantizm değil, küçük ölçekli yangın tatbikatı çıktı.
Işık yoksa beyin nasıl çalışır?
Işık olmayınca beynim garip modlara giriyor. Mesela:
Dolabın içinde saklanan şeylerin bana baktığını düşünüyorum
Kapı seslerini “bir şey geldi” diye yorumluyorum
Telefon bildirimini “hayatta önemli bir olay” sanıyorum
Bir gece şöyle düşündüm:
“Acaba ışık niçin gereklidir? Çünkü beynin gereksiz senaryo üretmesini engelliyor olabilir mi?”
Bunu düşündüğüm an zaten cevap kendiliğinden geldi: evet.
Sosyal hayat ve ışık ilişkisi
Arkadaş ortamında da ışığın rolü büyük. Mesela bir kafede loş ışık varsa iki ihtimal vardır:
1. Ya mekan “cool” görünmeye çalışıyordur
2. Ya da menüyü okuyamayasınız diye bilinçli bir stratejidir
Geçen gün arkadaşla sipariş verirken:
Ben:
— “Ne içeceksin?”
Arkadaş:
— “Menüyü göremiyorum ki…”
Garson:
— “Concept böyle.”
Ben içimden:
— “Işık niçin gereklidir? İşte bu yüzden.”
Gündelik hayatta ışığın küçük mucizeleri
Aslında fark etmeden ışık hayatın her yerinde bizi kurtarıyor:
Sabah uyanmamı sağlıyor (zorla)
Yolda yönümü bulduruyor (bazen)
Yüz ifadelerini anlamamı sağlıyor (çok kritik)
Ve en önemlisi, “yanlış kişiye mesaj atma” oranını azaltıyor
Bir kere loş ışıkta bir mesaj yazdım. Sabah baktım, yazdığım şey:
“Tamam ben de seni seviyorum ama bu konu çok karmaşık.”
Kime yazmışım? Hiçbir fikrim yok.
O gün anladım: Işık niçin gereklidir? çünkü sosyal hayatı kurtarıyor.
İzmir geceleri ve ışığın psikolojisi
İzmir geceleri ayrı bir olay. Sahil, rüzgar, ışıklar… Her şey bir anda fazla düşünceli hale geliyor.
Bazen sahilde yürürken şunu düşünüyorum:
“Bu kadar ışık var ama insanın içi neden hala karanlık hissediyor?”
Sonra bir bankta oturup 10 dakika boş boş denizi izliyorum. O sırada iç sesim yine giriyor:
— “Işık dışarıyı aydınlatır, içeriyi garanti etmez.”
Sinir bozucu derecede doğru.
Sonuç gibi değil, devam eden bir düşünce
Aslında ışık sadece fiziksel bir şey değil. İnsan hayatının yönünü belirleyen bir alışkanlık gibi. Görmek, anlamak, kaçmamak, düşmemek ve bazen sadece “şu an neredeyim ben?” sorusuna cevap bulmak için bile gerekli.
Ben hâlâ bazen karanlıkta evin içinde dolanıp kendime çarpıyorum. Hâlâ bazen telefon ışığıyla hayatımı yönetmeye çalışıyorum. Ve hâlâ her seferinde aynı soruya dönüyorum:
Işık niçin gereklidir?
Cevap değişmiyor ama ben her seferinde biraz daha iyi anlıyorum: sadece görmek için değil, daha az saçma hatalar yapmak için.