S02 Asit Mi? Yoksa Aslında Bir Kimyasal Cevap Mı?
Kimyasal Bir Konu, Ama Hadi Biraz Mizah Ekleyelim
Hayat bazen o kadar karmaşık oluyor ki, insanlar S02 asit mi? sorusuyla karşı karşıya kalınca, “Ya bu kimya ne zaman bitiyor?” diye düşünüyorlar. Şimdi, burada hiç de karmaşık olmayan bir soruyu gündeme getireceğim. Gerçekten de S02 asit mi? Bu yazıyı yazarken kendime şu soruyu sordum: “S02 asit mi? Peki bu asidik, ama ne kadar asidik? Ölüme yol açacak kadar mı? Yoksa sabahları limonlu su içip gaza gelmek gibi bir şey mi?” Her türlü asidik etkiyi düşünürken bir yandan da klasik İzmir kafamla şunu düşündüm: “Bir kimya sorusunu cevaplamaya çalışırken bir de üstüme ne çok gülerim, anlamam!”
İçsel kimya ve dışsal kimya arasında bir bağlantı var mı? Bunu anlamadan önce, gelin S02’nin asidik doğasına bir göz atalım.
S02 Asit Mi? Önce Temel Kimyayı Verelim
S02, yani sülfür dioksit, kimyada genelde asidik bir bileşik olarak kabul edilir. Çünkü suyla reaksiyona girdiğinde sülfürik asit (H2SO4) ve sülfüröz asit (H2SO3) gibi güçlü asitler oluşturur. Yani evet, S02, kimyasal açıdan asidik bir bileşiktir. Ama burada bir soru daha var, “Sülfür dioksit, o zaman bir asit mi?”
Aslında, doğrudan asidik bir madde diyemeyiz çünkü kendi başına su ile reaksiyona girmiyor. Ama atmosferde, özellikle kirli havada, S02 havaya karıştığında yağmurla birleşip asidik yağmurlara yol açabiliyor. O zaman ne oluyor? Bir asidik, yıkıcı bir reaksiyon başlıyor. Hani şunu düşün: İzmir’de bir gün dışarıda yağmur yağıyor, ama ne yağmur! Aniden gözlüklerin buharlanıyor, saçların sırılsıklam. O sırada düşlediğin tek şey “bir an önce eve gideyim de S02 asidinden korunayım” oluyor. Bambaşka bir gerçeklik, değil mi?
S02 Asit Mi? Gündelik Hayatta Asidik Tepkiler
Hadi bir de bunu daha gündelik bir dille anlatmaya çalışalım. Mesela ben bir sabah, kahvemi içerken, “S02 asit mi?” sorusuyla yüzleşiyorum. Sabahın erken saatlerinde genelde kimseyle muhabbet edemem. O yüzden, iç sesimle konuşmaya başlıyorum:
İç ses: “Ya bir dakika, S02 ne ki? Asit mi? Bir asit nedir ya? Hani limon suyu asidik diye duyduğum şey var ya, o da asit ama bu ne asidi?”
Ben: “Aslında S02, sülfür dioksit. Atmosferdeki kirli havada var. Sülfürik asit yapabiliyor.”
İç ses: “Ha, demek ki asidik bir madde. Yani havadaki S02’ye fazla maruz kalırsam ölüme mi yol açacak?”
Ben: “Yani direkt ölüme yol açmaz ama insan sağlığını etkiler tabii. Ne kadar asidik olduğu önemli. Yani o asidik yağmurlar falan… Belki bunlar daha çok işin dramatik tarafı.”
İç ses: “Asidik yağmur falan deyince, bende direkt okul zamanlarından kalma ‘Kimya öğretmeni’ kâbusu geliyor.”
Evet, kimya öğretmeni! O gergin, hiçbir şey anlamadığın ders, bir an önce bitsin diye sürekli saate bakış. “Sülfür dioksit, H2SO4 ve asidik çökeltiler…” falan diyordu, ben de sadece kafa sallıyordum. “Bunların hayatla ne ilgisi var ya?” diye içimden geçiriyordum. Ama şimdi, anlamadığım şeyin tam da yaşamın içinde olduğunu keşfettim.
S02 Asit Mi? Kimyayı Çekip Bir Tık Daha Geliştirsek?
Kimya kitapları daha açıklayıcı ama daha da karışık. Bir de bizim gibi kişiler için kimyanın hayatla alakalı olan kısmını çözüme kavuşturmak lazım. Yani, “S02 asit mi?” sorusuna ne kadar iyi bir yanıt verdik, biraz eğlenceli yapmamız gerekiyor.
Şimdi bir varsayım yapalım. Diyelim ki S02’nin asidik etkilerini anlamak için dünya çapında bir deneme yapıyoruz ve ben bir kimyacı olarak test başlatıyorum. Herkes giyinip sahaya çıkıyor, ben ise laboratuvarımda “Sülfür dioksit mi? Hava kirliliği mi? Hangisi daha asidik?” diye karar vermeye çalışıyorum. Havadaki sülfür dioksit ile bağlantılı etkileri ölçmek gerçekten de dikkat edilmesi gereken bir şey. Ama bak, işin daha komik kısmı şu:
Kimyacı: “Sülfür dioksit yüksek asidite oluşturur, yani sağlığınıza zarar verebilir.”
Ben: “Ama bu kadar asidikse bir insana S02 koyalım mı? Testi nasıl yapacağız?”
Kimyacı: “Yok ya, öyle bir şey yok, şaka yapıyorsun.”
Ben: “O zaman asidik şaka mı yapalım?”
Kimyacı: “Hayır, bunu yapma. Kimya böyle bir şey değil.”
Ama işin içinde bir komedi unsuru var. Kimyayı anlamadan gündelik hayatı anlamak zor. Hadi bir de şöyle düşünelim: İzmir gibi şehirlerde, S02 asit mi diye sorarken aklıma direk “Çevre kirliliği ve asidik yağmurlar” geliyor. Bu yüzden aslında şaka bir yana, bu sorunun ciddi bir şekilde gündemde olması gerektiğini de biliyorum.
Sonuç: S02 Asit Mi? Gerçekten Asidik Midir?
Yani… evet. S02, kimyasal açıdan asidik bir bileşiktir. Yani sadece bir “kimyasal cevaba” odaklanmak, asidik havanın, asidik yağmurun ve çevre kirliğinin hayatımıza olan etkilerini göz ardı etmemize neden olabilir. Ama şunu unutmayalım, her şeyin aşırısı zarar.
S02, havada asidik bir reaksiyon başlatarak çevremizdeki her şeyi etkiler. Her ne kadar bu yazıyı yazarken arada eğleniyor olsam da, aslında gerçekten önemli bir konu. Asidik maddelerin çevremize, sağlığımıza etkisini ciddiye almak gerek. Kimya kitaplarında böyle bir bölümü okurken, belki kimse fark etmezdi, ama belki bir asidik yağmur altındaysanız, anlamanız daha kolay olacaktır. Hangi dönemde yaşadığınızı, çevremizi nasıl etkilediğimizi düşünmeden bu tür soruları geçmek biraz zor.
S02 asit mi? Evet. Ama unutmayın, bazen hayatımızda da pek çok şeyin asidik etkilerini sadece sonrasında anlarız!