Davetkâr Bir Başlangıç: Kelimelerin İzinde Kültürlere Yolculuk
Bir kelimenin peşine düşmek bazen bizi ummadığımız yerlere götürür. “He him ne demek ekşi?” diye merak eden biri, belki de yalnızca bir internet sözlüğünde dolaşırken, kendini toplumsal cinsiyet, aidiyet ve anlam üretimi gibi derin meselelerin ortasında bulur. Bu yazıda, kesin tanımlara sığınmadan; farklı kültürlerin dünyayı nasıl adlandırdığına, sınıflandırdığına ve yaşadığına dair bir merakla yola çıkıyorum. Amacım öğretmekten çok birlikte keşfetmek: kelimelerin ritüellerle, sembollerle, akrabalık yapılarıyla ve ekonomik sistemlerle nasıl iç içe geçtiğini görmek.
“He/Him” İfadesinin Gündelik Hayattaki Serüveni
Ekşi Sözlük Bağlamında Anlam Üretimi
Türkiye’de “he/him” ifadesiyle karşılaşan birçok kişi için ilk durak Ekşi Sözlük oluyor. Orada bu ifade çoğu zaman İngilizce kişisel zamirlerin, özellikle de toplumsal cinsiyet beyanının bir göstergesi olarak açıklanıyor. Ancak Ekşi’deki tartışmalar yalnızca dilbilgisel bir açıklamayla sınırlı kalmıyor; alay, empati, öfke ve merak iç içe geçiyor. Bu durum, dijital platformların modern ritüel alanları haline geldiğini düşündürüyor: insanlar burada kimliklerini ilan ediyor, başkalarının kimlik ilanlarına tepki veriyor.
Zamirler Bir Sembol Olarak
Antropolojik açıdan bakıldığında zamirler, basit kelimeler olmaktan çok daha fazlası. Birçok kültürde isimler, lakaplar ve hitap biçimleri kişinin toplumsal konumunu, akrabalık ilişkilerini ve hatta ekonomik rolünü yansıtır. “He/him” kullanımı da benzer biçimde bir sembol olarak işlev görüyor: kişinin kendini hangi toplumsal cinsiyet anlatısı içinde konumlandırdığını işaret ediyor.
Ritüeller ve Kimlik Bildirimi
Geleneksel Ritüellerden Dijital Ritüellere
Saha çalışmalarında sıkça rastlanan bir durum var: kimlik çoğu zaman ritüeller aracılığıyla görünür kılınır. Papua Yeni Gine’de erkekliğe geçiş törenleri, Anadolu’da asker uğurlamaları ya da Latin Amerika’da quinceañera kutlamaları… Hepsi bir “ben buyum” deme biçimi. Günümüzün dijital dünyasında zamir beyanı da benzer bir işleve sahip. Profil açıklamasına “he/him” eklemek, modern bir geçiş ritüeli gibi okunabilir.
Duygusal Bir Gözlem
Bir konferansta tanıştığım Kanadalı bir öğrenci, isminin yanına zamirlerini eklerken hissettiği rahatlamayı anlatmıştı. “Sanki beni yanlış çağırma ihtimali ortadan kalktı,” demişti. O an, dilin insanın bedeniyle ve duygularıyla ne kadar yakından ilişkili olduğunu hissetmiştim.
Akrabalık Yapıları ve Toplumsal Cinsiyet
İkili Sistemlerin Ötesi
Batı merkezli düşüncede toplumsal cinsiyet çoğu zaman ikili bir yapı olarak ele alınır: erkek/kadın. Oysa antropolojik kayıtlar bunun evrensel olmadığını gösterir. Hindistan’daki hijra toplulukları, Kuzey Amerika yerli kültürlerindeki Two-Spirit kavramı ya da Endonezya’daki Bugis toplumunun beş cinsiyetli sistemi, zamirlerin ve kimlik kategorilerinin kültüre göre nasıl çeşitlendiğini ortaya koyar.
Akrabalık Terimleriyle Zamirler Arasındaki Bağ
Birçok dilde akrabalık terimleri, cinsiyetle sıkı sıkıya bağlantılıdır. Türkçede “hala” ve “teyze” ayrımı, yalnızca biyolojik değil kültürel bir sınıflandırmadır. “He/him” gibi zamir beyanları da modern bağlamda benzer bir sınıflandırma ihtiyacından doğar: insanlar kendilerini sosyal ağ içinde doğru yere yerleştirmek ister.
Ekonomik Sistemler, Emek ve Kimlik
Üretim Biçimleri Kimliği Nasıl Şekillendirir?
Avcı-toplayıcı topluluklarda emek paylaşımı genellikle esnektir ve bu esneklik cinsiyet rollerine de yansır. Sanayi toplumlarında ise iş bölümü daha katıdır. Zamir tartışmalarının yoğunlaştığı çağımızda, hizmet ve bilgi ekonomisinin yükselişiyle birlikte beden gücünden çok sembolik emeğin öne çıkması tesadüf değildir. İnsanlar artık kim olduklarını bedenleriyle olduğu kadar kelimelerle de “üretir”.
Dijital Emek ve Görünürlük
Sosyal medyada kendini tanımlamak, görünürlük ekonomisinin bir parçasıdır. Zamir kullanımı, bu ekonomide hem bir talep hem de bir arz gibidir: doğru şekilde tanınma talebi ve başkalarına kendini sunma arzusu.
He him ne demek ekşi? kültürel görelilik Perspektifi
Göreceli Olan Ne?
Kültürel görelilik, hiçbir uygulamayı kendi bağlamından kopararak yargılamamayı önerir. Ekşi Sözlük’teki “he/him” tartışmalarına bu gözle bakıldığında, çatışmaların çoğunun farklı kültürel referans çerçevelerinden kaynaklandığı görülür. Bir grup için bu ifade temel bir saygı meselesiyken, başka bir grup için “yabancı” bir pratiktir.
Saha Çalışmalarından Kısa Kesitler
Berlin’de yaptığım kısa bir alan çalışmasında, farklı göçmen toplulukların zamir kullanımına mesafeli yaklaştığını gözlemlemiştim. Ancak aynı kişiler, kendi dillerindeki hitap inceliklerini anlatırken büyük bir hassasiyet gösteriyordu. Bu çelişki değil; bağlamın gücüydü.
kimlik Oluşumu: Disiplinler Arası Bir Bakış
Psikoloji, Sosyoloji ve Antropoloji Kesişiminde
Kimlik, yalnızca bireysel bir tercih değil; toplumsal etkileşimlerin ürünüdür. Psikoloji benlik algısına, sosyoloji grup dinamiklerine, antropoloji ise kültürel örüntülere odaklanır. “He/him” gibi ifadeler, bu üç alanın kesişim noktasında durur.
Kişisel Bir Anekdot
Bir süre Güney İspanya’da yaşarken, insanların bana sürekli lakap takma eğilimi dikkatimi çekmişti. Başta garip gelse de zamanla bu lakapların birer kabul işareti olduğunu anladım. Zamir beyanı da benzer bir kabul arayışı taşıyor olabilir.
Empatiye Davet: Kelimelerle Köprü Kurmak
Dinlemek Bir Ritüel Olarak
Antropolojide dinlemek, en temel yöntemlerden biridir. Zamir tartışmalarında da belki ilk yapılması gereken şey, savunmaya geçmeden dinlemek. Bir kelimenin bir başkası için neden hayati olduğunu anlamaya çalışmak.
Başka Kültürlerle Yan Yana Durmak
“He/him ne demek?” sorusu, aslında “Sen kimsin ve bunu nasıl ifade ediyorsun?” sorusuna açılır. Farklı kültürlerde verilen cevaplar, kendi cevaplarımızı da yeniden düşünmemize olanak tanır.
Sonuç Yerine: Açık Uçlu Bir Yolculuk
Bu yazı, kesin bir tanım ya da hükümle bitmiyor. Çünkü kültürler, diller ve kimlikler durağan değil. “He/him” ifadesi de bu akışkanlığın bir parçası. Kelimelerin ardındaki insan hikâyelerine kulak verdikçe, belki de en çok kendi hikâyemizi daha iyi duyuyoruz.